Posted in Պատմություն 2019-2020, Uncategorized

Բաթումի պայմանագիր

ԲԱԹՈՒՄԻ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ 1918, հաշտության և բարեկամության պայմանագիր Օսմանյան կայսերական կառավարության և Հայաստանի Հանրապետության միջև, կնքվել է հունիսի 4-ին, Բաթումում: Թուրքիայի կառավարության անունից պայմանագիրը ստորագրել են Խալիլ բեյը, Վեհիբ Մեհմեդ փաշան, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության անունից՝ Ա. Խատիսյանը, Հ. Քասջազնունին, Մ. Պապաջանովը: Պայմանագիրը պարտադրված ակտ էր ռազմական գերակշռություն ունեցող Թուրքիայի կողմից և ստորագրվել է Անդրկովկասում թուրքերի հարձակման պայմաններում (տե՛ս Թուրքական արշավանք Անդրկովկաս 1918):

Դեռևս 1918-ի մայիսի 14-ին, թուրքական պատվիրակությունը անդրկովկասյան պատվիրակության հետ բանակցությունների ընթացքում պահանջել էր իրեն հնարավորություն տալ «բարեկամաբար օգտագործել Ալեքսանդրապոլ-Ջուլֆա երկաթուղագիծը»: Չսպասելով պատասխանի՝ թուրքական զորքերը հաջորդ օրը գրավել են Ալեքսանդրապոլը: Մայիսի 15-ին Ն. Ժորդանիան և գերմանական գեներալ ֆոն Լոսովը, մինչև Անդրկովկասյան սեյմի պաշտոնական ցրումը, համաձայնեցին Վրաստանն անկախ հռչակելու մասին: Այդպիսի համաձայնություն կար նաև մուսավաթականների և թուրքերի միջև Ադրբեջանի անկախության վերաբերյալ: Մայիսի 26-ին սեյմը հայտարարեց ինքնացրման մասին: Այդպիսի պայմաններում Հայաստանն իրեն հռչակեց անկախ (մայիսի 28-ին) և առանձին բանակցություններ սկսեց Թուրքիայի հետ:

Բաթումի պայմանագիրը բաղկացած էր 14 հոդվածից: Առաջին հոդվածով հռչակվում էր «խաղաղություն և հարատև բարեկամություն» երկու կառավարությունների միջև: 2-րդ հոդվածով որոշվում էր Օսմանյան կայսրության և Վրաստանի, Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև սահմանը, Հայաստանի Հանրապետության տարածքը պարփակվում էր Երևանի գավառի մի մասով և հարակից մի քանի շրջաններով՝ 10 հզ. կմ² տարածությամբ: 4-րդ հոդվածով նախատեսվում էր Թուրքիայի ռազմական օգնությունը, եթե Հայաստանի Հանրապետությունը խնդրեր նրանից՝ «երկրի ներսում կարգն ու հանգստությունն ապահովելու համար»: Այս հոդվածը հնարավորություն էր ընձեռնում Թուրքիային՝ ցանկացած առիթն օգտագործել Հայաստանը զավթելու համար: 5-րդ հոդվածով Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը պարտավորվում էր թույլ չտալ իր տարածքում հակաթուրքական զինված խմբերի կազմավորում: 6-10-րդ հոդվածներն հիմնականում ուղղված էին Հայաստանում մահմեդական բնակչության իրավունքների պաշտպանությանը, երկաթուղիների օգտագործման, փոստ-հեռագրային հարցերին: 11-րդ հոդվածով Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը պարտավորվում էր պայմանագրի ստորագրումից հետո անհապաղ դուրս բերել Բաքվից իր բոլոր զինված ուժերը: Բրեստի հաշտության պայմանագրի այն բոլոր հոդվածները, որոնք չէին հակասում Բաթումի պայմանագրին, մնում էին ուժի մեջ (հոդված 12-րդ): Պայմանագրի վավերացման պայմանները սահմանվում էին 14-րդ հոդվածով:

Կնքվեցին նաև լրացուցիչ պայմանագրեր Հայաստանի խճուղային ճանապարհների օգտագործման, հայկական ռազմական ուժերի անհապաղ զորացրման և այլնի վերաբերյալ: Թուրքական կառավարությանն իրավունք էր վերապահվում Հայաստանում ունենալ իր ռազմական կոմիսարները, որոնք հետևելու էին խճուղային ճանապարհներով թուրքական զորքերի անարգել փոխադրումներին: Նույն օրը թուրքական կառավարությունը պայմանագիր կնքեց նաև Վրաստանի հետ, որով Թուրքիային անցան Կարսը, Արդվինը, Արդահանը, Բաթումը, Ախալքալաքն ու Ախալցխան:

Բաթումի պայմանագիրը Հայաստանի Հանրապետության առաջին արտաքին քաղաքական ակտն էր: Այդ պայմանագրով Հայաստանի Հանրապետությունը կախման մեջ էր ընկնում Թուրքիայից: Բաթումի պայմանագիրը, սակայն, երկար կյանք չունեցավ: Առաջին համաշխարհային պատերազմում Թուրքիայի պարտությունը, Մուդրոսի զինադադարի (1918) կնքումը և Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագրի չեղյալ հայտարարելը հնարավորություն տվեցին Հայաստանի Հանրապետությանը հրաժարվել Բաթումի պայմանագիրից: 1918-ի դեկտեմբերի սկզբին թուրքական զորքերը դուրս քշվեցին Անդրկովկասից, 1919-ի ապրիլին թողեցին Կարսի մարզը:

Posted in Ռուսերեն 2019-2020, Uncategorized

Дистанционная неделя 11-15.05

____

Размышляем, беседуем…

1.Прочитать текст :

Когда-то один древний китайский философ сказал, что молодое деревце легко гнётся от ветра и не ломается во время сильной бури. А вот большое дерево, куда более крепкое, не гнётся, но буря его может сломать. И все невзгоды, все бури, каждый прожитый год бережно хранят древесные кольца.

 

Я часто сравниваю себя с таким деревом: внутри меня такие же кольца — мои прожитые годы. Я тоже, как дерево, храню в себе слои отжитого: где-то в самой глубине ясные, чёткие круги детства, а дальше, нарастая и нарастая, откладывалась юность, зрелость, круг за кругом, делая меня крепче, избавляя от слабости, податливости и в то же время делая всё более уязвимым и сухим. Смешное детство! Оно вписалось в мою жизнь далёким неверным маревом, раскрашивая будущее яркими мечтательными мазками. Каждый новый круг обнимает всё прошлое, расходится вширь; кажется, и жизнь расширяется, захватывая всё новые пространства. Каждый круг будто волна, которая разбегается во все стороны, всё дальше от сердцевины, от моей человеческой сути.

 

Только в отличие от дерева отпечатки лет не сохранились с такой чёткостью, годы слились, иные и вовсе стали неразличимы. А потому жизнь дерева кажется мне завидно цельной: каждый год неукоснительно менялась листва, наращивалось новое кольцо ствола — немножко толще, немножко тоньше, — но и корни, и листва делали своё дело, и дело это откладывалось зримым слоем. В дереве не было впустую прожитых лет. Все эти годы, что я шагал по свету, мечтал, воевал, ссорился, кому-то завидовал, ревновал, искал славы, отчаивался, ленился, писал не то, что хотел, — оно неустанно изготавливало из солнца кислород, листву, древесину. Оно тоже страдало от жары, от жучков, от ранних морозов, но оно никогда не отчаивалось, не совершало ошибки.

 

Кольца моей жизни — рассказ о прошлом. Кольца — это автобиография человека. Я разглядываю этот срез, словно картину, испытывая смутную тоску по своей жизни, далёкой от такой же ясности, от простых и тихих радостей земли. (20)Мне уже невозможно дойти до такого совершенства. Как же прожить жизнь, чтобы не жалеть о сделанных ошибках, чтобы сохранить себя, выстоять в невзгодах и испытаниях? По-моему, стоит вспомнить знаменитые строки Фета: «Учись у них — у дуба и берёзы…»

 

  1. Работа с Padlet ( пройдите по ссылке):  каждому из вас предлагается  написать на моей стене, дать собственное оригинальное определение двум словам: жизнь и мудрость ( не забудьте указать свое имя, вы работаете в одном окошечке)

Жизнь и мудрость

Самая дорогая трата – время

В жизни самая дорогая трата – время, и ничего не может быть более дорогим, чем время. Все в мире контролирует время. Возможные и невозможные потери бывают из за времени. Время пройдет так быстро, как ты захочешь. Делай все во время, и увидишь, что ничего не потеряешь. Единственная вещь которую потеряешь, это то же время, которое будет казаться бесконечным, если будешь использовать его не правильно.

2.  Читаем….

Прочитать рассказ Чехова” Ванька”

О чем просит Ванька дедушку в письме?

Просит отвезти его из деревни

Что обещал делать Ванька для деда?

Обещал чистить для него табак.

Кем бы хотел работать Ванька в деревне?

Он хотел чистить сапоги.

Есть ли сатира в этом рассказе Чехова?

Нет

Posted in English 2019-2020, Uncategorized

Distance Learning Grade 9 /30.03-10.04/

Task 1. Use Future Perfect or Present Indefinite

  1.  He will have reached the summit long before he counts to one thousand.

2. By the time John paints the living room, Sarah will have cooked his favourite meal.

3. When my mother returns from work, I will have already done the shopping.

4. Jack will have washed his car until you make dinner.

5. By the time I  get there, the film will have started.

6. I  will have spent all my holiday money by the end of the week.

7. He will have repaired  Bill’s car when he comes to take it.

8. The learners will not have finished the translation of the article before the teacher comes.

9. By next year, she will have received her promotion.

10. The play will not have started before we get to the theatre.

Task 2. Examination Card 2

Task 1. Read the text, translate the last passage into English:

 One day a man went to see his doctor and said to him, ‘I’ve swallowed a horse, doctor, and I feel very ill.’

The doctor thought for a few seconds and then said, ‘All right, Mr Lloyd, I’ll help you. Please lie down on this bed.’

The doctor’s nurse gave the man an injection, the man went to sleep, and the doctor went out quickly to look for a horse in the town. After half an hour he found one, borrowed it and took it into his office, so when Mr Lloyd woke up, it was there in front of him.

– Ահա ձին, պարո՛ն Լոյդ,- ասաց բժիշկը,- ես հանել եմ նրան ձեր ստամոքսից և այն այլևս ձեզ չի անհանգստացնի:

”Here is the horse,  Mr Lloyd”, said the doctor,” I have taken it out of your stomach, and It will no longer worry you.

Սկզբում պարոն Լոյդը ուրախացավ, բայց հետո կրկին նայեց ձիուն և ասաց.

At first, Mr Lloyd got happy but then he looked at the horse and said,

– Բայց… բժի՛շկ, իմ ձին սպիտակ էր, իսկ այս մեկը շագանակագուն է:

“But… Doctor, my horse was white, and this one is brown.

Task 2. Use the verbs in the brackets in the correct tense form:

  1. He met his wife when he was working in Brussels
  2. My father has gone to the bank. He’ll be back soon.
  3. My students were not listening when I gave the instructions.
  4. Gonzalo is thirsty! I will get him a glass of water
  5. If it didn’t rain, we’d lie on the beach.

task 3. Read the text and fill in the gaps in the text with one of the four choices given below.

     From the history of tennis

Four thousand years ago, an Egyptian sculptor carved a picture on a wall of two women hitting a ball back and forth from hand to (1) hand. Is this the ancestor of tennis?

Tennis was brought (2) to Norway from Greece in 500 A>D. It became so popular between the twelfth and fourteenth centuries that every town in  France had own court 3). But this was a very different game from the one we see at Wimbledon today. At first, the game was played bar-handed with a leather ball filled with dog’s hair. Later (4) rougher materials like sand and chalk were used but these caused injures to the players’ bands. This led to the use of protective gloves. Which (5) got bigger and bigger as time went on until it was necessary to cut out the centres and replace them with fight ropes. Gradually these gloves evolved into rackets.

  1. a) in b)under     c)out   d) to
  2. a) sent b)caught     c)known  d) brought
  3. a) centre    b)hall     c)courtroom  d) court
  4. a) Later b)Late     c)Lately  d) Latter
  5. a) it   b)which  c)this  d) what

Task 2

Task 1. The project ‘’ A tour for my friend’’

Imagine your friend from the UK is coming to Armenia. Your English friend is going to stay at you for three days, you need to make a three-day tour package for your friend. Make a tour including such sights, restaurants, places which you think are worth visiting.

On the first day, I will show him the places of interest in Yerevan. I will take him to North Avenue, KFC, Cascade, the Opera House.  These places are most visited by tourists.  I will also show him the fountains of drinkable water. Tourists always get surprised at seeing these fountains because Armenia is the only country where you drink free and pure water just in the streets. At 9 o’clock we will go to Republic Square to see them singing and dancing fountains.

On the second day, I will take him to my school. Our school is worth seeing. I will introduce him to my friends. He will see our school without walls.

On the third day, we will go to Lake Sevan. We will swim there, and make barbecue.

 

Task 2. Everything about interesting ” How can a blog be an educational tool in our school?” Family members tell their opinions ( part 7)

When you run a blog, everything is in order. Everything you do in different subjects can be seen. Nothing is lost. All your thoughts, essays, research works in different subjects can be found there.

 

Posted in Պատմություն 2019-2020, Uncategorized

ԽՍՀՄ – ի հռչակումը Հայաստանում

Համաշխարհային տնտեսությունը սկզբնական շրջանում ձևավորվել է որպես համաշխարհային կապիտալիստական տնտեսություն: 20-րդ դարի երկրորդ կեսին աստիճանաբար ձևավորվեց համաշխարհային սոցիալիստական տնտեսությունը, որի հիմքը ԽՍՀՄ (Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն) տնտեսությունն էր: Վերջինս 15 հանրապետությունների միություն էր (ներառյալ՝ Հայկական ԽՍՀ), որը շուրջ յոթ տասնամյակի ընթացքում կարողացավ դիմագրավել կապիտալիստական երկրների հետ մրցակցությանը:
Ուշադրություն
Սոցիալիստական պետությունը պետության տիպ է, որն առաջ է եկել սոցիալիստական հեղափոխության շնորհիվ 1917 թ.-ին, երբ Ռուսաստանում հաղթանակեց հոկտեմբերյան հեղափոխությունը:
1922 թ-ին կազմավորվեց ԽՍՀՄ-ը՝ սովետների իշխանությամբ և պլանային տնտեսության զարգացմամբ: Պլանային տնտեսությունն ասելով պետք է հասկանալ, որ տնտեսության զարգացումը կարգավորվում էր պետական պլանների միջոցով, գոյություն չունեին ազատ շուկայական հարաբերություններ:
Այնուհետև սոցիալիստական պետությունների շարքում ընդգրկվեցին Մոնղոլիան (1924 թ.), երկրորդ աշխարհամարտից հետո Եվրոպայի (Ալբանիա, Բուլղարիա, Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն, Լեհաստան, Հարավսլավիա, Չեխոսլովակիա, Հունգարիա, Ռումինիա) և Ասիայի մի շարք պետություններ (Չինաստան, ԿԺԴՀ, Վիետնամ, Լաոս), 1959-ին՝ Կուբան:
Բեռլինի պատը Գերմանիայի մայրաքաղաքը բաժանել է երկու մասի՝ սոցիալիստական (ԳԴՀ) և կապիտալիստական(ԳՖՀ) տնտեսություն ունեցող երկրների: Այն քանդվել է 1990 թ.-ին:
Ներկայումս սոցիալիստական տնտեսական համակարգը գրեթե վերացել է, քանի որ նախկին սոցիալիստական երկրները՝ բացի Կուբայից, Կորեայի Ժողովրդադեմոկրատական Հանրապետությունից (հս.), անցում են կատարել շուկայական տնտեսական զարգացման՝ կապիտալիստական համակարգին:
Կապիտալիստական պետությունն են ԱՄՆ-ը Կանադան, Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան, Գերմանիան, Իտալիան, Թուրքիան, Իրանը, Ճապոնիան և այլն:
Posted in Պատմություն 2019-2020, Uncategorized

Կարսի պայմանագիր

Կարսի պայմանագիր 1921: Կնքվել է հոկտեմբերի 13-ին, Կարսում, մի կողմից՝ Ադրբեջանական, Հայկական և Վրացական ԽՍՀ-ների, մյուս կողմից՝ Թուրքիայի միջև, ՌԽՖՍՀ մասնակցությամբ (Տե՛ս Կարսի կոնֆերանս 1921 թ.): Կարսի պայմանագիրը գրեթե նույնությամբ կրկնում էր 1921 Մոսկվայի պայմանագրի դրույթները: Պայմանագիրը բաղկացած էր ներածությունից, 20 հոդվածից և 3 հավելվածից: 1-ին հոդվածով ուժը կորցրած էին համարվում բոլոր այն պայմանագրերը, որոնք կնքվել էին պայմանավորվող կողմերի տարածքներում անցյալում սուվերենություն իրականացնող կառավարությունների միջև. դրանով չեղյալ էր համարվում նաև 1920-ի Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր: Չեղյալ էին համարվում այն պայմանագրերը, որոնք կնքվել էին երրորդ պետության հետ և վերաբերվում էին Անդրկովկասի հանրապետություններին. դա չէր տարածվում, սակայն, Մոսկվայի ռուս-թուրքական պայմանագրի վրա: 2-րդ  հոդվածով, որն առանձնապես կարևոր էր Թուրքիայի համար, կողմերը չէին ճանաչում «բռնի ուժով» պարտադրված ոչ մի պայմանագիր կամ միջազգային  այլ ակտ. դա նշանակում էր, որ Խորհուրդային  Հայաստանը չի ճանաչում Սևրի հաշտության պայմանագիրը (1920): 3-րդ հոդվածով  վերացվում էր կապիտուլյացիաների ռեժիմը: Թուրքիայի և Անդրկովկասի հանրապետությունների միջև սահմանը որոշում էր 4-րդ հոդվածով (սահմանների ավելի մանրամասն նկարագրությունը տրվում է 1-ին և 2-րդ հավելվածներում): 5-րդ հոդվածով Թուրքիայի, Ադրբեջանական և Հայկական ԽՍՀ-ների կառավարությունները համաձայնվում էին, որ Նախիջևանի մարզը (3-րդ հավելվածում նշված սահմաններով) կազմի ինքնավար տարածք Ադրբեջանի խնամակալության ներքո: 6,7,8 և 9-րդ հոդվածները վերաբերվում էին Թուրքիայի և Վրաստանի փոխհարաբերություններին, համաձայն որոնց, Թուրքիան Բաթում քաղաքի և մարզի նկատմամբ սուվեներության իրավունքը զիջում էր Վրաստանին՝ պայմանով, որ տեղական բնակչությունը օգտվի լայն ինքնավարությունից, իսկ Թուրքիային իրավունք վերապահվի օգտվել Բաթումի նավահանգստից առանց դրա համար հատուկ տուրք վճարելու (հոդ. 6): Թուրքիան և Վրաստանը պարտավորվում էին դյուրացնել սահմանամերձ գոտու բնակիչների սահմանի անցումը (հոդ 7), Սև ծովի և նեղուցների միջպետական Ստատուտի մշակումը հանձնվելու էր սևծովյան կոնֆերանսին  (հոդ 9): 10-րդ հոդվածով պայմանադիր կողմերը պարտավորվում էին թույլ չտալ իրենց տարածքներում այնպիսի կազմակերպությունների կամ խմբերի գոյությունը, որոնք պայմանավորվող կողմերի դեմ պայքարելու նպատակ ունեն: Մնացած հոդվածներով որոշվում էին կողմերի քաղաքացիների իրավական դրությունը մյուսի տարածքում, միմյանց քաղաքացիների նկատմամբ առավելագույն բարենպաստման սկզբունքի կիրառում, զիջվող տարածքների բնակչության տեղափոխման իրավունքը, սահմանվում ռազմագերիների և գաղթականների փոխանակման կարգը, առևտրական հարաբերություններ հաստատելու, տնտեսական, ֆինանսակա և այլ հարցեր կարգավորելու համար հանձնաժողովներ ստեղծելը, հյուպատոսական համաձայնություններ կնքելը և այլն:

Կարսի պայմանագրով վերահաստատեց 1921-ի Մոսկվայի պայմանագրի զավթողական դրույթները, որոնք կոպտորեն ոտնահարում էին Հայաստանի կենսական շահերը: Կարսի պայմանագիրը ստորագրել են. ՀԽՍՀ կառավարության կողմից՝ արտաքին գործերի ժողկոմ Պ. Մակինցյանը, Ադրբ. ԽՍՀ կառավարության կողմից՝ ռազմածովային գործերի ժողկոմ Շ. Էլիավան և արտաքին գործերի ու ֆինանսների ժողկոմ  Ս. Սվանիձեն,  Թուրքիայի կողմից ՝ Արրելյան ռազմաճակատի հրամանատար  Թ. Կարաբեքիր փաշան, Վելի բեյը, Մուխթար բեյը, Ադրբեջանում Թուրքիայի լիազոր ներկայացուցիչ Մեմդուհ Շևքեթը,  ՌԽՖՍՀ  կառավարության կողմից ՝ Յա. Գանեցկին:
Posted in Uncategorized

«Հոգևոր ընթերցումներ» նախագիծ

Նախագծի տևողությունը՝ ապրիլի 14-26

Նախագիծը

Հոգևոր գրականության անհատական-ընտանեկան ընթերցումներ

ժամանակակից հոգևոր գրականության անհատական-ընտանեկան ընթերցումներ

Առաջարկվող նյութերի ցանկ

Անտոնի Սուրոժսկի «Աստծո հետ ավելի հեշտ է, քան մարդկանց»

Այս նյութը ինձ շատ դուր եկավ։ Շատ ճիշտ և ուժեղ խոսքեր կային։

Օրինակ, որ Աստծո հետ շատ ավելի հեշտ է հարաբերվել, քան մարդկանց, որովհետև Նա շատ ավելի ներող է ու հասկացող։ Այստեղ ասում է, որ ավելի անկեղծ կարող է լինել մեկ օդային համբույրը, որը պարտադրված չէ, քան պարտադրված մի ամբողջ աղոթքը։

Պետք է միշտ անես այն ինչը սիրտդ է ուզում, այլ ոչ թե պարտավորված։ Կամ եթե իրոք կարիքը կա ինչ որ բան անելու, որը չեք ցանկանում, կամքի ուժ ունեցեք, և ձեր կամքին հակառակ արեք այդ գործողությունը։ Բայց իհարկե միայն այն դեպքում երբ դա ինչ որ զգացմունք կամ հավատք չէ, որը պետք է անեք։

Սրտի գաղտնիքները

Այս նյութում սրտի 5 փիլիսոփայական գախտնիքներ է ասում, որոնցից մի քանիսը ինձ շատ դուր եկան։

Օրինակ սա՝

3. Նշանակություն չունի հաջողության ինչպիսի արտաքին դրսևորումներ եք դուք ունեցել այս կյանքում: Դուք մշտապես կբախվեք հիասթափությունների կամ կհանդիպեք տարբեր դժբախտությունների և կտառապեք, եթե չսովորորեք ապրել ներդաշնակության մեջ և կապի մեջ չլինեք սեփական Եսի խորքային դրսևորումների հետ:

Կյանքը լեցուն կլինի այն ամենով, ինչով որ դուք կցանկանաք։ Ինչպես ասում են չկա չարիք առանց բարիք։ Եվ նույնն էլ հակառակը։ Չկա բարիք առանց չարիք։ Թե ֆիլմերում, թե կյանքում, ամեն տեղ եթե կա մեկը ապա վստահ եղեք կա նաև մյուսը։

Հենրի Նուվեն «Հստակեցրու քո սիրո սահմանները»

Կարդացի այս շարադրությունը։ Լիովին համաձայն եմ Հենրի Նուվենի հետ։ Դու պետք է քո տեղը, քո դիրքը ունենաս, որ ամեն պատահածը չկարողանա քեզնից շատ բաներ պահանջել, ինչը դու խնդրանք կհամարես։ Այդքան բարի ու նվիրված մի եղիր, որովհետև ոչ բոլորի վրա ես վստահ, որ նրանք էլ նույնը քո համար կանեն։ Արդյո՞ք առժանի են քո անսահման ուշադրությանն ու սիրուն։ Եվ երբ ժամանակը գալիս է, որ արդեն նրանք պետք է տան այն ինչը ժամանակին դու ես նրանց տվել, նրբորեն հրաժարվում են։ Խորհուրդ եմ տալիս քեզ բոլորից վեր դասես, բացի հարազատներիցդ, որովհետր նրանք քեզ համար ավելի շատ բան են արել, ինչ ու նրանց։ Քեզ թեկուզ 1 սանտիմետր վեր դասի և կտեսնես, թե ինչպես են փափակում անգամ մեկ բառ փոխանակել քո հետ…

Նիլ Դոնալդ Ուոլշ, «Լավ է»

Մի տող կար, որը ես շատ հավանեցի և ինձ մի մեծ մտածելու տեղիք տվեց։

Ցանկացած հիասթափություն սխալ մտածողության արդյունք է:

Դու հիասթափվում ես այն բաներից, որոնց գնահատել ես ավելին, քան նրանք կան իրականում։ Այո ճիշտ է։ Բայց մի՞ թե դա միայն այն մարդուց է կախված ով գերագնահատում է դիմացինին և վերջում հիասթափվում։ Չեմ կարծում…։ Մարդիկ այնքան խորն են, այնքան պաշար ունեն իրենց մեջ… Մարդիկ չեն փոխվում։ Փոխվում է պահի տակ կատարված որոշումների իրենց հարմարավետ դիմակը։ Բոլորն են այդպես։ Վատը չեն, բայց ներկայանում և խաղում են այնպես ինչպես, որ կցանկանան, առանց գիտակցելու։ Կարող է հույսով լցնել դիմացինի սիրտը, սիրուն սիրուն բառեր ասել, իրեն այպես պահել, կարծես նա ամեն ինչ կանի քո համար։ Բայց մեր մեղքը, ոչ թե սխալ մտածողությունն է, այլ խաբված լինելը…

Չակ Հիլիգ «Սերմեր հոգու համար»

Այս նյութի մեջ էլ մի տող կար, որը նույնպես ինձ երկար մտածելու տեղ տվեց…

Ոչ ոք չի դատում նկարչի նկարած կտավը, քանի դեռ հեղինակն այն չի ավարտվել:

Այս տողի հետ ամբողջովին համաձայն եմ։ Իսկապես, ոչ ոք չի դատում քո կյանքը քանի դեռ այն չես ավարտել։ Կդատեն քո ամեն մի արարքը, բայց կյանքը… անգամ նրանք իրենց թուլյ չեն տա դատողություններ անել կյանքիդ մասին։ հարազատ մարդիկ, քայլերդ կդատեն, իսկ մնացածը ուղղակի իրենց կարծիքները կհայտնեն արարքներիդ վերաբերյալ։ Ասում է թե, կյանքդ մի աներևակայելի նվեր է։ Բայց մի՞ թե հաճելի նվեր է։ Չեմ կարծում որ բոլորի համար։ Ինձ համար դեռ հաճելի է, չնայած որ շատ դժվարությունների և անհամ իրավիճակների միջով եմ անցել։ Բայց դե ինչ խոսք դեռ հաճելի է, ու հույսս երբևե չի էլ մարի որ կյանքս կանցնի հետաքրքիր։

Սիմեոն Աֆոնսկի «Ի ՞նչ է սերը»

Այստեղ մի այնպիսի խոսք կար, որը նման չեր բոլորին, որովհետև բոլորը շատ պարզ հասկացա, իսկ սա հասկանալու համար ժամանակ պահանջվեց։

Իսկական Սերն ու իսկական ընկերությունը նույն բաներն են:

Գիտեք, զգում եմ թե ասելիքը ինչ է, բայց բառերով դժվարանում եմ ասել։ Իսկական սերն ու իսկական ընկերությունը նույն բաներն են։ Այ թե այնպիսի բառեր, որոնք ոչ միայն չեմ զգացել, այլ նաև նորմալ չեմ պատկերացնում թե երբ զգամ ինչ կմտածեմ, և արդյո՞ք կկարողանամ բառերով բացատրել թե ոչ։ Երևի նրանից է, որ մեկտեղ երկուսն էլ չեմ զգացել… Իսկական… Երանի թե հասկանայի այս բառի լրջությունը։

Ռենդի Գեյջ «Հոգևոր զարգացման յոթ օրենք»

Եթե բոլոր մարդիկ լինեն բարի, կամեցող բոլորի հանդեպ կյանքը երբեք հիասթափություններով և ատելությամբ չի լինի։ Բայց ցավոք այդպես չէ… Չնայած եթե այդպես լիներ, կյանքը կկորցներ իր հետաքրքրությունը։ Այնպես որ լավ է։ Ունենք այն ինչ ունենք, չե՞ս կարող փոխել, համակերպվիր, լավ կողմեր գտիր և ապրիր ուրախ և երջանիկ։

Մի օրենք կար, որի հետ կիսով չափ համաձայն չեմ։

7. Ներման օրենք

Եթե դուք չեք կարողանում ներել մարդկանց, դուք չեք կարող ընդունել ձեր բաժին հարստությունը: Եթե ձեր հոգին լցված է ատելությամբ, սերը չի կարող իր տեղը գտնել ձեր սրտում: Դուք պետք է ազատվեք բացասական զգացումներից, որոնք ուտում են ձեզ և հանգիստ չեն տալիս:

Ներիր մեկ անգամ, երկրորդ անգամ, բայց երրորդ անգամ երբեք մի համարձակվիր ինչքան էլ սիրես։ Մարդը այնքան հանելուկային արարած է, որ վստահ չես կարող ասել, թե նրա հաջորդ քայլը ինչպիսին կարող է լինել, ինչքան էլ ճանաչես նրան։ Կարող է այդ մարդն էլ, ով շարունակաբար քո ներողամտությունն է ողորմում, տասնհինգերորդ անգամից ուղղվի, կամ երբեք էլ չուղղվի։ Դրա համար դու միայն քեզ վնաս կտաս եթե շարունակաբար ներես մարդկանց։

Posted in Պատմություն 2019-2020, Uncategorized

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ

Երկրորդ աշխարհամարտը ծագել է իմպերիալիստական տերությունների միջև քաղաքական, տնտեսական և գաղափարական հակասությունների սրման հետևանքով: Ֆաշիստական Գերմանիան, Իտալիան և Ճապոնիան պայքարել են Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի ու ԱՄՆ-ի քաղաքական տիրապետող դիրքերը թուլացնելու և աշխարհի նոր վերաբաժանման նպատակով: Կարևոր խնդիր էր նաև Խորհրդային Միության տապալումն ու կոմունիստական վտանգի վերացումը:
Անգլիայի և Ֆրանսիայի հիմնական նպատակը իրենց տիրապետող քաղաքական և տնտեսական դիրքերը պահպանելն էր, «Բեռլին–Հռոմ–Տոկիո առանցքի» համաշխարհային տիրապետության հասնելու ծրագրերը ձախողելը: Թեև պատերազմի առաջին փուլում (1939 թ-ի սեպտեմբերի 1 – 1941 թ-ի հունիսի 22) ԱՄՆ-ը պաշտոնապես չեզոք դիրք էր գրավել, սակայն ավելի համակիր էր անգլո-ֆրանսիական խմբավորմանը:
Պատերազմի սկզբում Գերմանիան ուներ 100-ից ավել դիվիզիա, 4400 ինքնաթիռ և մոտ 100 խոշոր նավեր ու սուզանավեր: 1939 թ-ի սեպտեմբերի 1-ի առավոտյան գերմանական զորքերը ներխուժեցին Լեհաստան: Սեպտեմբերի 3-ին` Անգլիան ու Ֆրանսիան, ապա նաև Մեծ Բրիտանիայի դոմինիոններ Ավստրալիան, Նոր Զելանդիան, Կանադան, Հարավաֆրիկյան Միությունը պատերազմ հայտարարեցին Գերմանիային: Սակայն փոխադարձ օգնության պայմանագրեր ստորագրած դաշնակիցները՝ Անգլիան և Ֆրանսիան, ռազմական օգնություն չցուցաբերեցին Լեհաստանին: 
Գերմանիայի հարձակումից անմիջապես հետո ԽՍՀՄ-ը և ԱՄՆ-ը հայտարարեցին իրենց չեզոքության մասին: Սեպտեմբերի կեսերին ակնհայտ էր Լեհաստանի ռազմաքաղաքական պարտությունը: Խորհրդային Միությունը, որը պատերազմի առաջին փուլն օգտագործեց իր տարածքներն ընդարձակելու և միջազգային դիրքերն ուժեղացնելու համար, 1939 թ-ի սեպտեմբերի 17-ին զորքերը մտցրեց Լեհաստան և 12 օրում առաջ շարժվեց 250–300 կմ. գրավեց Արևմտյան Ուկրաինան ու Արևմտյան Բելոռուսիան, որոնք Լեհաստանին էին անցել 1920 թ-ին: 1939 թ-ի նոյեմբերի սկզբին այդ շրջանները մտան, համապատասխանաբար, Ուկրաինական և Բելոռուսական ԽՍՀ-ների կազմերի մեջ:
Posted in Պատմություն 2019-2020, Uncategorized

Ավատատիրության հաստատումը և Քրիստոնեության ընդունումը

Մերձավոր Արևելքի պատմության մեջ 3-5-րդ դարերը հեղաշրջիչ փոփոխությունների ժամանակաշրջան էին. այդ ժամանակ անկում էր ապրում հելլենիստական մշակույթը, որը փոխարինվում էր քրիստոնեական մշակույթով։ Դեռ առաջին պետությունների՝ Հին Եգիպտոս (մ.թ.ա. 3100-525), Շումեր (մ.թ.ա. 5300-1940), Աքքադ (մ.թ.ա. 2334-2154), կազմավորման փուլում առաջացած ստրկատիրական հարաբերությունները, որոնք իրենց գագաթնակետին էին հասել հելլենիզմի դարաշրջանում (մ.թ.ա. 4- մ.թ. 3-րդ դարեր), քայքայվում էին՝ իրենց տեղը զիջելով նոր ավատատիրական (ֆեոդալական) հարաբերություններին։ Այդ է պատճառը, որ 5-րդ դարը համարվում է նոր դարաշրջանի՝ միջնադարի (5-17-րդ դարեր) սկիզբը։ Մեծ Հայքում ստրկատիրությունը խոր արմատներ չէր ձգել, ուստի անցումը ավատատիրության կատարվում էր առավել արագ։

Արտաշեսյանների թագավորության դրոշ

Դեռ ստրկատիրական հասարակարգի ժամանակաշրջանում Հայաստանի հիմնական արտադրող տնտեսությունները գյուղական համայնքներն էին, որոնք պետության գլխավոր հարկատուն էին։ Արտաշես Բարեպաշտն իր հողային բարեփոխությամբ (մ.թ.ա. 180) ցանկացել էր սահմանազատել մասնավոր համայնքային հողատիրությունը։ Սակայն ծառայող ազնվականության մասնատիրական տնտեսությունների՝ ագարակների և դաստակերտների ընդլայնումն ի հաշիվ գյուղական համայնքների գնալով խորանում էր՝ սկիզբ դնելով պետական հողատիրության մասնատմանը սեփականատիրական կալվածքների, այսինքն՝ ավատական տնտեսությունների առաջացմանը։

4-րդ դարի սկզբներից, երբ Մեծ Հայքում քրիստոնեությունը դարձավ պետական կրոն, կարևոր վերափոխություններ կատարվեցին ոչ միայն կրոնի ու պետական կառուցվածքի մեջ, այլև տնտեսության ու մշակույթի ոլորտներում։ Ավատականացման փուլ թևակոխող Հայաստանի բնակչությունը հանդես եկավ ազատների և անազատների դասերով։

Ստրկատիրության ժամանակ կար ռազմական ու հոգևոր ավագանի, իսկ երկրի հիմնական աշխատուժը ու աշխահազարը գյուղացիներն էին։ Գյուղական համայնքների պարտականությունն էր հարկեր տալ պետությանը և պարհակներ կատարել, և գյուղացիներն ըստ էության ազատ էին։ Նրանցից բացի կային ավագանու ագարակներում աշխատող մշակ-ստրուկներ, ովքեր որևէ իրավունք չունեին ու անազատ էին։ Աստիճանաբար գյուղացիների իրավունքները հավասարվում են մշակների պարտականութուններին, և նրանք կազմում են անազատների դասը։ Նրանք պարտավոր էին բերքի մի մասը վճարել իրենց հողերին տիրացող կամ տիրացած ավատատեր-հողատերերին և նրանց համար կատարել հարկադիր աշխատանք (պարհակ)։ Ագարակ-դաստակերտները դրա հետևանքով վերածվեցին սովորական գյուղական բնակավայրերի՝ հաճախ պահպանելով ագարակ կամ դաստակերտ անվանումը։

Արշակունիների թագավորության դրոշ

Ազատների դասը ձևավորվում է ավագանուց և արքունի նախկին պաշտոնյաներից։ Ստրկատիրության դարաշրջանում ավագանին ռազմական ծառայություն դիմաց հող էր ստանում, որը, սակայն, չէր կարող ժառանգաբար փոխանցել։ Այժմ նրանք ստանում են ժառանգական իրավունքներ և իրենց տիրույթներում ինքնուրույն էին։ Հսկայական կալվածքներ է ստանում նաև հայոց եկեղեցին։ Այսպիսով՝ աշխարհակալ և աշխարհատեր իշխանները, գավառակալ և գավառատեր նախարարները, արքունիքից հողակտորներ ստացած զինվորականները, աստիճանավորները և հոգևորականները համալրում են ազատների դասը։ Նրանց հաջողվում է ժառանգական դարձնել նաև զբաղեցրած պաշտոնները։ Խոշոր ավատատերը կոչվում էր իշխան կամ նախարար, իսկ նրա տիրույթը՝ իշխանություն կամ նախարարություն։ Նախարարությունները ինքնուրույն իշխանություններ չէին, սակայն դրանց կախումը թագավորից ու արքունիքից թույլ էր։ Արքունական իշխանությանը ենթակա պահելու համար հայոց թագավորները սաստում էին նրանց, սպառնում պատերազմներով, երբեմն նույնիսկ՝ հարձակվում տիրույթների վրա ու ոչնչացնում ընտանիքները, կամ՝ սիրաշահում էին նրանց՝ տալով նոր կալվածքներ ու պաշտոններ։ Ազատների դասը թագավորին հարկ չէր վճարում։

Պատմիչ Եղիշեն հայտնել է, որ թագավորությունն անցավ հայոց նախարարներին, ինչը վկայում է նախարարական համակարգի՝ պետականության կրողը լինելու մասին։ Հայկական պետականությունը նախարարական համակարգի միջոցով պահպանվեց միջնադարում։ Դրա վառ օրինակներն են Մեծ Հայքի Հայոց «Արևելից» կողմերում՝ Վաչագան Բարեպաշտի գլխավորությամբ, Բագրատունիների գլխավորած հայկական թագավորությունների համադաշնության, Զաքարյանների իշխանապետության և Սասունի, Արցախի, Սյունիքի իշխանությունների, Կիլիկիայում՝ Ռուբինյանների, Հեթումյանների, Լուսինյանների պետությունների ձևով։

Posted in Աշխարհագրություն, Uncategorized

Զբոսաշրջությունը Հայաստանում երկրի տնտեսության ճյուղերից մեկն է։ Հայաստան այցելող զբոսաշրջիկների թիվը 2013 թվականից հատել է 1 միլիոնի սահմանագիծը։ 2016 թվականի ընթացքում, չնայած ներքին ու արտաքին լուրջ խնդիրներին (Քառօրյա պատերազմ և ՊՊԾ գնդի գրավում), Հայաստանում զբոսաշրջությունը ոչ միայն չնվազեց, այլև նախորդ տարվա համեմատ ավելացավ մոտ 6 %-ով՝ հասնելով 1,26 միլիոնի։

-4-638

Զբոսաշրջիկները իրենց հանգիստն անցկացնում են մայրաքաղաք Երևանում, որտեղ կենտրոնացած են հյուրանոցների ու զբոսաշրջային ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների զգալի մասը, ինչպես նաև՝ Երևանից դուրս գտնվող լեռնային բնակավայրերում՝ Ջերմուկում, Ծաղկաձորում, Դիլիջանում և այլուր՝ պարբերաբար այցելություններ կատարելով նաև Հայաստանի պատմամշակութային վայրեր ու բնության հուշարձաններ։

Ինչպես զբոսաշրջիկների, այնպես էլ տեղացիների համար բավականին գրավիչ են ոչ միայն Հայաստանի տարբեր տեսարժան վայրեր դասական ուղևորությունները, այլև արշավային տուրիզմի գրեթե բոլոր տեսակները, այդ թվում՝ քայլարշավ, լեռնագնացություն, քարանձավախուզություն և այլն:

Posted in Աշխարհագրություն, Uncategorized

Բուսաբուծություն

Վերջին տարիներին իրականացվում են մի շարք ծրագրեր, որոնք նպատակաուղղված են հանրապետության գյուղատնտեսության հողային ռեսուրսների նպատակային օգտագործմանը,  հացահատիկային տնտեսության զարգացմանը և հացահատիկային մշակաբույսերի ինքնաբավության մակարդակի բարձրացմանը։

download

Մասնավորապես` ՀՀ կառավարության 2018 թվականի փետրվարի 22-ի նիստի N 7 արձանագրային որոշմամբ հաստատված Հայաստանի Հանրապետությունում 2018 թվականի գարնանացան ցորենի, ոլոռի, սիսեռի, գարնանացան գարու, եգիպտացորենի, առվույտի, կորնգանի և հնդկացորենի արտադրության զարգացման ծրագրի շրջանակներում հողօգտագործողներին սերմացուները  հատկացվել են պետության կողմից ձեռք բերված արժեքից ավելի ցածր գներով: ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության կողմից ձեռքբերված սերմնանյութը գիտական կենտրոններին ու թվով 15 ֆերմերային տնտեսություններին, պայմանագրային հիմունքներով, տրամադրվել է 1:2 փոխհարաբերությամբ սերմնանյութի կամ դրան համապատասխան դրամական արժեքի վերադարձման պայմանով։

Առատ և բարձր բերքի ստացման երաշխիք է համալիր պարարտացումը: Այդ նպատակով Համաձայն ՀՀ կառավարության 2018 թվականի փետրվարի 22-ի N 187-Ա որոշման և ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարի 2018 թվականի փետրվարի 8-ի N 38-Ա հրամանով հաստատված «Պետական աջակցություն գյուղատնտեսական հողօգտագործողներին մատչելի գներով պարարտանյութերի ձեռքբերման» ծրագրի (այսուհետ` ծրագիր) վճարունակ պահանջարկի հիման վրա ՀՀ մարզերի հողօգտագործողներին ու Արցախի Հանրապետությանը հատկացնել է են ֆոսֆորական և կալիումական պարարտանյութեր։

tunelayin-jermatun

ՀՀ  կառավարության  2018 թվականի փետրվարի 22-ի նիստի  N 7 արձանագրային  որոշմամբ հաստատված պետական աջակցություն գյուղատնտեսական հողօգտագործողներին մատչելի գներով դիզելային վառելիքի ձեռքբերման ծրագրի շրջանակներում պայմանագրային հիմունքներով, որպես սուբսիդիա, մատակարարին տրամադրվել է մինչև 360 մլն դրամ (1 լիտրի սուբսիդիան` մինչև 60 դրամ) գյուղատնտեսության նախարարության ենթակայությամբ գործող կազմակերպություններին, Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարության «Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարան» հիմնադրամի գիտական կենտրոններին գյուղատնտեսական կոոպերատիվներին, հողօգտագործողներին ինչպես նաև 2018 թվականի Հայաստանի Հանրապետությունում հացահատիկային և հատիկաընդեղեն որոշ մշակաբույսերի տեղական սերմնաբուծության ու սերմնարտադրության զարգացման ծրագրի շրջանակներում սերմացուներ ձեռք բերած շահառուներին ըստ փաստացի մշակվող հողատարածքի չափի՝ 1 հեկտարի համար մինչև 200 լիտր չափաբաժնով դիզելային վառելիք տրամադրելու համար:

Եգիպտացորեն

Եգիպտացորենի հայրենիքը համարվում է Մեքսիկան։ Ներկայումս ցորենը մշակվում է կլիմայական գոտիներից բարեխառն և մերձարևադարձային շրջաններում։ Այժմ ցորենի բերքատվությամբ աշխարհում նշանավորվում են Չինաստանը, Հնդկաստանը, Ռուսաստանը, Ավստրալիան, ԱՄՆ-ն, Ֆրանսիան և Կանադան։

Բրինձ

Չինաստանը բրինձի հայրենիքն է։ Նրա ցանքատարածությունները ավելի սակավ է քան ցորենինը, սակայն բրինձը իր գործածությամբ հետ չի մնում ցորենից։ Բրինձը խոնավասեր և ջերմասեր մշակաբույս է։ Դա է պատճառը որ բրինձի ամենամեծ հանույթները լինում են հասարակածային, արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիներում։ Բրինձի արտադրությամբ աչքի են ընկնում Չինաստանը, Հնդկաստանը, Շրի Լանկան, Բանգլադեշը, Վիետնամը և Ինդոնեզիան։

Արևածաղիկ

Արևածաղկի հայրենիքը համարվում է Հյուսիսային Ամերիկան։ Արտադրությամբ խոշոր երկրներն են ԱՄՆ-ն, ՌԴ-ն, Ուկրաինան և Չինաստանը։

Ձիթենի

Ձիթենին խոնավասեր և ջերմասեր բույս է։ Ձիթենու հայրենիքը համարվում է Հունաստանը։ Ձիթենիներ մեծ մասամբ աճում են Հարավային Եվրոպայում՝ Միջերկրական ծովի հարևանությամբ։ Այն տարածված է միջերկրածովային բոլոր երկրներում (բացառությամբ Պորտուգալիա)՝ Իտալիայում, Հունաստանում և Իսպանիայում։